จันทร์. ธ.ค. 9th, 2019

DQ ทักษะชีวิตยุคดิจิทัล

ความฉลาดรู้ดิจิทัลมีความสำคัญต่อการเติบโตของสังคมยุคปัจจุบัน เพราะการพัฒนาสังคมยุคดิจิทัลให้มีความมั่นคงปลอดภัยและอยู่ร่วมกันอย่างสงบสุขเราจะต้องมีความเข้าใจในเรื่องนี้มากขึ้น

การทดสอบเชาว์ปัญญาหรือที่เรียกกันว่า IQ (Intelligence Quotient) นั้นถูกคิดค้นขึ้นโดยนักจิตวิทยา Alfred Binet เพื่อทำการทดสอบเด็กที่เรียนหนังสือได้ช้านั้นเป็นเพราะประสิทธิภาพของสมองหรือความเกียจคร้านกันแน่ นับจากนั้น IQ ก็ถูกนักจิตวิทยานำมาใช้เป็นวิธีในการวัดค่าความฉลาดของมนุษย์ ได้แก่ การคิด การคำนวณ การใช้เหตุผล และการเชื่อมโยง มาจนถึงทุกวันนี้ คนที่มี IQ สูงก็เรียนรู้สิ่งต่างๆรอบตัวได้อย่างรวดเร็ว และคิดวิเคราะห์ได้มากว่าคนที่มีไอคิวต่ำกว่า เช่น เด็กที่เรียนหนังสือเก่งก็จะมีไอคิวสูง เป็นต้น แต่วันนี้การเป็นคนฉลาดที่สามารถอยู่ร่วมกับคนอื่นๆในสังคมที่มีความซับซ้อนได้อย่างมีความสุข ไม่สามารถใช้เพียงความฉลาดจากเชาว์ปัญญาได้ แต่จะต้องใช้ความฉลาดทางอารมณ์ (EQ – Emotional Quotient) และเรื่องที่ผู้เขียนจะกล่าวถึงต่อไปในบทความนี้ก็คือ DQ – Digital Quotient ความฉลาดทางดิจิทัล ซึ่งเป็นสิ่งสำคัญที่สังคมยุคดิจิทัลต้องเรียนรู้และเข้าใจ

DQ สำคัญอย่างไร?

DQ หรือ Digital Quotient ความฉลาดทางดิจิทัล คือความสามารถทางดิจิทัล ที่ช่วยให้การดำเนินชีวิตเป็นไปอย่างสร้างสรรค์และมีความสุข กำลังเป็นเรื่องสำคัญที่เราทุกคนต้องเรียนรู้ เพราะการอยู่ร่วมกับเทคโนโลยีดิจิทัลไม่ใช่เพียงแค่สิ่งอำนวยความสะดวกเท่านั้น แต่เทคโนโลยีดิจิทัลยังสร้างเงื่อนไขใหม่ๆ ให้กับสังคมในแบบที่ไม่เคยมีมาก่อน ซึ่งทำให้สังคมมีความซับซ้อนมากขึ้น ต้องใช้ทักษะทางด้านดิจิทัลในการดำเนินชีวิต รวมถึงความสามารถในการการเข้าถึงและเผยแพร่ข้อมูลข่าวสารได้ทุกที่ทุกเวลาได้อย่างอิสระและรวดเร็ว สิ่งเหล่านี้ส่งผลกระทบต่อความเปลี่ยนแปลงทางสังคม รูปแบบการดำรงชีวิต วิธีคิด และพฤติกรรม เป็นต้น จะเห็นได้ว่าในด้านหนึ่งของเทคโนโลยีดิจิทัลก็มีประโยชน์มหาศาลช่วยให้การสื่อสารในสังคมมีประสิทธิภาพมากขึ้นจากอินเทอร์เน็ตและเครือข่ายสังคมออนไลน์ เกิดเครื่องมือใหม่ๆ ที่ช่วยให้การดำรงชีวิตมีความสุขและปลอดภัยมากยิ่งขึ้น แต่ให้อีกด้านหนึ่งเทคโนโลยีดิจิทัลอาจจะถูกคนร้ายนำไปใช้เป็นกับดักหรือหลุมพรางเพื่อหลอกลวงให้คนที่มี DQ น้อยๆ ได้ติดกับดัก ผู้เขียนกล่าวมาถึงตรงนี้ คงจะอยากรู้แล้วว่าองค์ประกอบของ DQ นั้นคืออะไร และเราจะพัฒนาได้อย่างไร

DQ ที่คนยุคดิจิทัลต้องมี

ทักษะในการรักษาอัตลักษณ์ที่ดีของตนเอง เป็นความสามารถในการสร้างและบริหารอัตลักษณ์ที่ดีของตนเองไว้เป็นอย่างดีทั้งในโลกออนไลน์และความเป็นจริง จะช่วยให้เราได้รับความเชื่อถือจากสังคม เราอาจจะไม่จำเป็นต้องบอกทุกสิ่งทุกอย่างเกี่ยวกับตัวเราให้ทุกคนได้รับรู้ แต่สิ่งที่เราบอกนั้นควรเป็นเรื่องจริงทั้งหมด

ทักษะในการรักษาข้อมูลส่วนตัว เป็นดุลยพินิจในการจัดการข้อมูลส่วนตัว โดยเฉพาะการแชร์ข้อมูลออนไลน์ เพื่อป้องกันความเป็นส่วนตัวของทั้งตนเองและผู้อื่น คิดให้ดีๆ คิดถึงผลที่จะตามมาก่อนที่จะแชร์เพราะเมื่อแชร์ไปแล้วอาจะสร้างความเสียหายได้ในภายหลัง และยากที่จะแก้ไข

ทักษะในการจัดสรรเวลาหน้าจอ เป็นความสามารถในการบริหารเวลาที่ใช้อุปกรณ์ในยุคดิจิทัล และความสามารถในการทำงานที่หลากหลายในเวลาเดียวกัน เพราะเทคโนโลยีดิจิทัลทำให้เราสามารถเข้าถึงข้อมูลได้จากหลากหลายอุปกรณ์ ทุกที่ทุกเวลา ซึ่งอาจจะทำให้เราต้องดูหน้าจอโทรศัพท์สมาร์ทโฟน สมาร์ทวอช อยู่ตลอดเวลา ซึ่งอาจจะส่งผลต่อสมาธิในการทำกิจกรรมต่างๆ ที่ไม่มีประสิทธิภาพ หรืออาจจะเกิดอุบัติเหตุได้

ทักษะในการคิดวิเคราะห์และมีวิจารณญาณที่ดี เป็นความสามารถในการแยกแยะระหว่างข้อมูลที่ถูกต้องและข้อมูลที่ผิด ซึ่งบางครั้งข้อมูลที่ถูกแชร์บนโลกออนไลน์ก็ไม่ได้ถูกต้องเสมอไป ไม่รู้แหล่งที่มา หากไม่สามารถคัดกรองความถูกผิดได้อาจจะทำให้สังคมเกิดความสับสนและเข้าใจผิด

ทักษะในการรับมือกับภัยคุกคามบนโลกออนไลน์ ความสามารถในการรับรู้และรับมือต่อภัยคุกคามข่มขู่บนโลกออนไลน์อย่างมีสติมั่นคง

ทักษะในการบริหารข้อมูลที่ผู้ใช้งานทิ้งไว้บนโลกออนไลน์ ความสามารถในการเข้าใจถึงธรรมชาติในการใช้ชีวิตบนโลกออนไลน์ที่อาจจะทิ้งข้อมูลบางอย่างเอาไว้เสมอ ซึ่งอาจจะส่งผลกระทบต่อตัวเองและผู้อื่นในอนาคต เพื่อดูแลสิ่งเหล่านี้อย่างมีความรับผิดชอบ

ทักษะในการรักษาความปลอดภัยของตนเองในโลกออนไลน์ เป็นความสามารถในการป้องกันข้อมูลด้วยสร้างความปลอดภัย ตลอดการป้องกันการโจรกรรมและการโจมตีข้อมูล เช่น การสร้างรหัสผ่าน การยืนยันตัวตนหรือการทำธุรกรรมผ่านรหัสผ่านแบบ OTP (One Time Password) เป็นต้น

ทักษะการใช้เทคโนโลยีอย่างมีจริยธรรม เป็นความเข้าใจถึงการใช้เทคโนโลยีอย่างมีความรับผิดชอบ โดยไม่ทำให้ผู้อื่นได้รับความเดือดร้อนบนโลกออนไลน์

ความเกี่ยวข้องพฤติกรรมผู้บริโภคกับ DQ

การพัฒนาของสังคมยุคดิจิทัลจะยึดหลัก DQ เพราะประชากรส่วนใหญ่จะเข้าร่วมเครือข่ายสังคมออนไลน์ และใช้เครื่องมือดิจิทัลในการดำเนินชีวิต การใช้สมาร์ทโฟนเพื่อทำธุรกรรมออนไลน์จะกลายเป็นเรื่องปกติ การพัฒนาด้านการตลาดออนไลน์จะมีประสิทธิภาพและคุณภาพมากขึ้น เพราะผู้บริโภคที่มี DQ สูงขึ้นจะมีความฉลาดรู้เกี่ยวกับดิจิทัลมากขึ้น และจะส่งผลดีต่อความเชื่อมั่นของผู้บริโภคในการเข้าถึงตลาดออนไลน์ การทำธุรกรรมอีคอมเมิรซ์ในสังคมไทยจะเติบโตมากขึ้น เปิดโอกาสให้ผู้ประกอบการได้ใช้เทคโนโลยีการตลาดดิจิทัลที่มีต้นทุนต่ำขยายตลาดของตนเองได้มากขึ้น ในปัจจุบัน DQ ได้ถูกนำไปเป็นส่วนหนึ่งของการวัดประสิทธิภาพในการรู้ใช้เทคโนโลยีดิจิทัล (Digital Literacy) ของประชากร ซึ่งขณะนี้ทั้งภาครัฐและผู้ให้บริการดิจิทัลภาคเอกชนต่างร่วมมือในการส่งเสริมและให้ความรู้แก่ประชาชนผ่านโครงการฝึกอบรมและสื่อการเรียนรู้ต่างๆ มากมาย ซึ่งมุ่งหวังที่จะให้คนไทยได้เข้าใจและใช้เทคโนโลยีดิจิทัลได้อย่างมีประสิทธิภาพ

มาลองทำแบบทดสอบ DQ : ais.co.th/dq

ที่ปรึกษา อาจารย์วิทยากร นักจัดรายการวิทยุ และนักเขียน ที่มีความเชี่ยวชาญด้านเทคโนโลยีดิจิทัลเพื่อการพัฒนาธุรกิจและสังคม อาทิเช่น อีคอมเมิรซ์ การตลาดดิจิทัล สื่อยุคใหม่ และการพัฒนาชุมชนด้วยเทคโนโลยีดิจิทัล